بايدها و نبايدهاي مديريت سينمايي-1
بازنگري در تعاريف سياستگذاري و برنامه ريزي

آرش فهيم
سينماي ايران، اكنون در يكي از مهم ترين و تعيين كننده ترين فصول خود قرار دارد. با آغاز فعاليت دولت جديد، با تغيير برخي از مديران، از جمله مديران فرهنگي و سينمايي همراه شده است. بدون شك، مديران فرهنگي و سينمايي جديد، بدون در نظر گرفتن نقاط ضعف و قوت گذشته نخواهند توانست سياستگذاري و برنامه ريزي متناسبي را انجام دهند. به همين دليل ديدگاه هاي برخي از سينماگران درباره اين آسيب ها و نيازها، قابل تأمل است. آنچه در پي مي آيد، نظرات «جمال شورجه» نويسنده و كارگردان پيش كسوت سينماي كشورمان است:
شورجه در ابتدا با اشاره به تلاش هايي كه در 4 سال اخير براي بهبود وضعيت سينما صورت گرفت گفت: با توجه به حساسيت هاي مديران فرهنگي دولت نهم، تا حدودي شيب انحراف سينما از مجموعه نظام كمتر شد.
وي افزود: مديريت سينمايي در اين دوره سعي كرد با توليد آثاري نمونه و فاخر، مطلوب نگاه خودش را عرضه كند، اما متأسفانه مشكلي كه در تمام 30 سال گذشته داشته ايم اين بود كه سينما، آن طور كه بايد و شايد در جهت اهداف كلان نظام و مقام معظم رهبري و اشاعه دهنده فرهنگ انقلاب و اسلام نبوده است. منهاي معدود آثاري كه در زمينه دفاع مقدس، يا آنچه به نام سينماي معناگرا مطرح هستند و به خاطر دغدغه و دل مشغولي سينماگران متعهد و متشرع ساخته شدند.
معضل سينماي جشنواره اي
شورجه در ادامه به فيلم هاي جشنواره اي اشاره كرد و دوري اين فيلم ها از ارزش هاي نظام را يك معضل خواند. او در اين باره توضيح داد: متأسفانه فيلم هاي ارائه شده به جشنواره هاي خارجي نه تنها رنگ و بويي از ارزش هاي نظام و انقلاب نداشته اند، بلكه برخي از اين گونه آثار با حركت كلي و اهداف كلان نظام، مغايرت دارند.
وي افزود: جشنواره هاي خارجي كه غالبا در كشورهاي استيلاجو برگزار مي شوند، با توجهات ويژه اي كه به اين آثار كردند، توانستند يك جريان فكري را در داخل سينماي ما ايجاد كنند. به اين ترتيب كه اكنون تعدادي از فيلمسازان جوان كه براي آن جشنواره ها فيلم مي سازند، با اين كه در دامن اين كشور و با هزينه هاي اين نظام سينماگر شده اند، با حضور در جشنواره هاي غربي تحت تاثير جو قرار گرفتند و عليه نظام فحاشي كردند. هر چند تعداد اين گروه از فيلمسازان بسيار اندك و كمتر از انگشتان يك دست است.
نياز به تعريف، سياستگذاري و برنامه ريزي درست
جمال شورجه در ادامه گفت: در 4 سال اخير، نسبت به دوره هاي قبلي مديريت فرهنگي، نسبت به زيرساخت ها توجه بيشتري شد و اين مديريت سعي كرد خودش را با اهداف سينماي آرماني نزديك كند، ولي هنوز فاصله زيادي با سينماي آرماني داريم.
وي عدم تعريف درست از سينما و فقدان برنامه ريزي و سياستگذاري روشن در اين عرصه را از جمله دلايل دوري از سينماي آرماني برشمرد.
او ادامه داد: يك مسئول سينمايي بايد اهدافي را طراحي كند و براي رسيدن به آن ها زمان بندي كند و وسايل و هزينه هاي لازم را فراهم نمايد.
شورجه اضافه كرد: مسئولان فرهنگي و سينمايي بايد نگاهشان نسبت به سينما تغيير كند. به اين معني كه نبايد چنين پنداشته شود كه سينما تنها وظيفه دارد كه ساعاتي مخاطب خود را سرگرم كند يا بخنداند و يا بگرياند، بدون اين كه هيچ حاصلي داشته باشد. در حالي كه به نظر من سينماي نظام جمهوري اسلامي، اگر يك دقيقه مي خواهد وقت مردم را بگيرد و حتي اگر مي خواهد در گونه هاي مختلف مردم را سرگرم كند، بايد حاوي يك مفهوم و پند و اندرزي براي مخاطب باشد. مفهومي كه در جهت رشد و تكامل مخاطب باشد.
وي تصريح كرد: اگر تعريفمان از سينما اين باشد كه بايد در طول نظام اسلامي باشد نه در عرض آن، مي توانيم هم توليدات را و هم فيلمسازان را سر و سامان دهيم. به عنوان مثال بايد اين موضوع در نظر گرفته شود كه اصلا فيلمسازي كه مورد حمايت قرار مي گيرد، مغايرتي با اهداف و ارزش هاي نظام دارد يا نه؟
شورجه ادامه داد: همدلي و نزديكي بين سينماگران و نظام صورت نخواهد گرفت، مگر اين كه داراي برنامه و سياستگذاري مدوني باشيم تا مجموعه سينماي ما را به سمت سينماي آرماني هدايت كند.
اين كارگردان اظهار داشت: مسئولين، از جمله شوراي عالي انقلاب فرهنگي بايد براي برنامه ريزي مقوله اي به نام سينما كه در جوامع، بسيار تاثيرگذار است، توليدات را رده بندي كنند و فيلمسازان را مورد شناسايي قرار دهند.
وي با تاكيد بر ضابطه مند شدن توليد فيلم توضيح داد: الان براي فيلمسازي كه قصد شروع كار دارد، ضابطه درستي وجود ندارد. اگر هم ضابطه اي هست، فقط شكلي است، نه محتوايي. به عبارتي، به ضوابطي نياز داريم تا فيلمساز را به سمتي هدايت كند تا براي اين نظام توليد فرهنگي كند.
مسئوليت هاي مديران جديد
جمال شورجه، در ادامه به مسئوليت مهم مديران فرهنگي جديد پرداخت و گفت: پس از دهمين انتخابات رياست جمهوري، اتفاقاتي در اين كشور رخ داد كه به نوعي سره از ناسره جدا شد. به همين دليل تيم سينمايي هم بايد متناسب با شرايط روز فعاليت كنند.
وي با تاكيد بر اين كه در شرايط فعلي نبايد در بر همان پاشنه سابق بچرخد اظهار داشت: در كشور ما قحط الرجال نيست. به همين دليل انتصاب مديران سابق يا وابستگان آن ها يعني بازگرداندن همان سينماي سابق، سينماي بي انگيزه، بي هدف و بدون تعريف روشن.
شورجه با بيان اين كه دولت دهم بايد دوره همگرايي نهادهاي فرهنگي باشد، تصريح كرد: عدم هماهنگي و وجود تعارض بين نهادها و سازمانهاي فرهنگي، باعث ايجاد مغايرت در حركت ها شده است. به عنوان مثال با اين كه در زمينه حجاب و اهميت آن در جامعه تاكيدات بسياري مي شود، و صداوسيما هم آن را در نظر دارد اما اين مسئله در سينماي ما رها شده است.
كارگردان عمليات كركوك اضافه كرد: حركت مديريت هاي فرهنگي به صورت جزاير جداگانه، يكي از معضلاتي بود كه طي 30 سال اخير اتفاق افتاده است. اين در حالي است كه بايد مكمل هم باشند. اين وظيفه شوراي عالي انقلاب فرهنگي و كميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي است كه پي گير اين گونه مسائل باشند.
وي افزود: مديران سينمايي و فرهنگي ما، توقعاتي از فيلمسازان دارند كه هيچ گاه براي نيل به آن توقعات به فيلمسازان كمك نكرده اند. مثلا هيچ گاه براي اعتلاي فكري و روحي سينماگران هزينه اي نشده است. هيچ وقت براي همگرايي سينماگران با مباحث فقهي و شرعي و آشتي اهالي سينما با حوزه هاي علميه اقدامي نشده است. در حالي كه چنين تلاش هايي نشده نمي توان توقع چنداني هم از سينماگران داشت.
او اضافه كرد: در زمينه تعادل و ايجاد عدالت توليدي هم در سينما تاكنون حركت بايسته و شايسته اي صورت نگرفته است. هنوز هم كه هنوز است، برخي از اهالي اين عرصه با سيلي صورت خود را سرخ نگه مي دارند. از يك طرف برخي از سينماگران به خاطر حمايت هايي كه اغلب نيز از سوي جريانات سياسي خاص از آن ها مي شود، بسيار زياد كار كرده اند و كارهاي بسياري نيز در برنامه خود دارند از طرف ديگر، گروهي از فعالان سينمايي ما هر چند سال يك بار هم امكان كار برايشان فراهم نمي شود. به همين دليل بايد يك تعادل بين آن ها برقرار شود تا اين معضل كه يك بخش از سينما به شدت متورم شود و يك بخش ديگر به شدت ضعيف شود حل گردد.