کیهانی ها

به بهانه نمايش سري جديد برنامه مشاعره در سيما
چكامه؛ فرصتي براي احياي آئين هاي ادبي
آرش فهيم
يكي از برنامه هاي قابل تأمل اما مظلوم و مهجور سيما برنامه «چكامه» است كه با محوريت مشاعره و شعرخواني روي آنتن شبكه آموزش سيما مي رود. برنامه اي كه هر شب با حضور دكتر اسماعيل آذر و ژاله صادقيان و گردهم آمدن جمعي از علاقه مندان به شعر و شاعري فضاي متفاوتي را در تلويزيون پديد مي آورد. اين بار شاهد وقوع نوع ديگري از جذابيت رسانه اي هستيم؛ جاذبه اي كه بيش از هر چيز متكي بر تلنگر زدن به نيازهاي فطري مخاطب است؛ نيازهايي همچون گرايش به زيبايي و معنويت و ذوق سليم كه برنامه هاي رسانه هاي مدرن به ويژه در مغرب زمين معمولا برخلاف اين نيازها حركت مي كنند و با جاذبه هاي كاذب به نيازهاي كاذب نيز دامن مي زنند.
اما اهميت اين برنامه را بايد از زاويه اي ديگر نگريست؛ در زمان و زمانه اي زندگي مي كنيم كه سلطه ماشينيسم، گسترش ابزار و مناسبات مدرن، توسعه شهرنشيني، گرفتار شدن در ترافيك هاي پرازدحام و مملو از آلودگي صوتي و محيطي، غرق شدن در كشمكش هاي مختلف زندگي روزمره زندگي بيشتر ما را دچار وضعيت فرساينده و خسته كننده اي كرده است. به واسطه اين شرايط هر چند بشر امروز در آسودگي جسمي به سر مي برد و برخي از ساكنان اين دوران به لطف ماشين ها و دستگاه هاي جديد گاه در شبانه روز حتي چند دقيقه اي را هم به خود زحمت حركت و جنبش نمي دهند، اما تنش هاي رواني و فشارهاي عصبي طاقت فرسايي بر زندگي انسان امروز تحميل شده است. در چنين اوضاعي است كه وجود پنجره هايي كه نمايي از دنيايي زيباتر را نشانمان دهد ونسيمي حيات بخش را به روح و جانمان بنشاند محسوس است.
به ويژه اينكه از سوي اربابان و مالكان دنياي موجود، ابزارهاي فريبنده به ظاهر آرام بخشي پيرامون مردم را فراگرفته است كه نتيجه اش فرورفتن بيش از پيش در باتلاق هاي انسان سوز است. برخي از افراد براي فراقت از رنج هاي متجددانه خود به لوازم و سرگرمي هاي انحطاط آميز پناه مي برند، غافل از اينكه اين تفريحات نيز از ترفندهاي استعماري دست ساز نظام سرمايه داري جهاني براي به بردگي كشيدن انسان ها هستند.
در مقابل راه رهايي بخش دين و معنويت قرار دارد كه تنها ضامن موجود براي عبور به سلامت از بحران ها و دردها و گرفتاري ها، و در نهايت ساختن دنيايي بهتر است. هنر و ورزش هم اگر در راستاي ارزش هاي ديني باشند، همين كاركرد را مي يابند. در اين ميان ادبيات فارسي داراي جايگاه ويژه اي است. ادبيات و به ويژه شعر كلاسيك فارسي از يك طرف ارزنده ترين و زنده ترين ميراث فرهنگي ايران است كه از صدها سال پيش به ما رسيده است و از طرف ديگر، ملهم و برآمده از فرهنگ و انديشه ناب اسلامي است. ضمن اينكه اين بخش از فرهنگ ما، برخلاف قالب هاي هنري مدرن با فطرت انسان نزديكي بيشتري دارد. شعر كلاسيك ايراني قادر به پالايش روح انساني و يكي از كارآمدترين درمانگرهاي رواني است.
در اين شرايط است كه لزوم نمايش بيش از پيش برنامه هاي ادبي در صدا و سيما ضروري تر به نظر مي رسد. برنامه اي چون «چكامه» با موضوع مشاعره و شعرخواني مخاطب خود را به حال و هوايي آرام و متعالي مي برد و گاه مانند چشمه زلالي در يك كوير سوزان عمل مي كند. حداقل كاركردي كه اين برنامه دارد اين است كه يك مرور كلي و همه جانبه اما مختصر و مفيد در پهنه گسترده شعر ايراني است. بيننده اين برنامه مي تواند در كمتر از يك ساعت ده ها بيت از شاعران و سبك ها و دوره هاي مختلف را بشنود. «چكامه» ديدار و شنيداري است از افتخارات درخشان سرزمين ما! يادبودي است از يك منبع عظيم معنوي و هنري كه حاصل گردش هايي پي درپي دوران و آمد و رفت مردمان و سلسله هاي گوناگون است. اين برنامه با همه سادگي و بي شيله و پيله بودن، ما را به يك سفر ادبي مي برد و بار ديگر به يادمان مي آورد كه چه ذخيره زيبا و ارزشمندي در اختيار داريم اما از آن غافليم!
اما اي كاش كه كاركرد «چكامه» از آنچه هست فراتر رود و بتواند به يك برنامه جريان ساز در حوزه شعر وادب امروز ايران زمين تبديل شود. برنامه اي شود كه هم به اعتلاي جايگاه ادبيات در جامعه بينجامد و هم مقام اين رسانه كهن و اصيل را در رسانه ملي ما ارتقا بخشد. يعني اين برنامه بايد در پي ارائه روش ها و فراهم كردن زمينه هايي باشد تا بار ديگر رسوم ارزشمندي چون شب هاي شعر و محافل شعرخواني و مشاعره در جامعه ما احيا شود. آرماني كه اگر محقق شود، عاملي براي كاهش خيلي از گسست ها ومشكلات اجتماعي و فرهنگي ديگر مي شود.
برنامه اي چون «چكامه» با همه مهجوريت و ضعف و قوت هايش يك بركت است و بايد بيش از اين قدرش دانسته شود. به همين دليل لازم است كه مديريت سيما هم برنامه هاي متنوع تر و بيشتري را به ادبيات اختصاص دهند و هم اينكه جايگاه برنامه مشاعره را در سيما برجسته تر كنند. مثلا همان طور كه براي برخي از برنامه ها تيزر تبليغاتي يا زيرنويس معرفي پخش مي شود، براي اين برنامه نيز چنين ترفندهايي تدارك ديده شود. چون هم اكنون اصلا بعضي از مردم اطلاعي از پخش اين برنامه ندارند. حتي مي توان اين برنامه را از شبكه آموزش كه مخاطب عام كمتري دارد به شبكه ها و زمان هايي منتقل كرد كه توجه بيشتري جلب شود.