بابك اسماعيلي
«سرمايه داري بايد نابود شود»، «تصميمات اينجا به نفع انسان ها نيست»، «مقاومت، مقاومت، مشتان خود را بالا ببريد»، «مرگ بر گروه 8». اين ها تنها بخشي از شعارهاي تند تظاهركنندگان خشمگيني است كه طي روزهاي اخير در پارك شمالي مركز شهر تورنتو، عليه سياست هاي سياسي و اقتصادي سران جي 8 و
جي 20 سر دادند.
اگرچه هرساله با آغاز برگزاري نشست سران 8 و جي .20 معترضان به سياست هاي يكجانبه قدرت هاي بزرگ در محل برگزاري اجلاس، دست به تحصن و تظاهرات اعتراض آميز مي زنند، اما به دلايلي كه بدان اشاره مي شود، دو مؤلفه «اختلاف از درون» و «اعتراض از برون» مفيد بودن ماهيت گروهها و سازمان هايي نظير «جي8» و «جي20» را دچار ترديدي ساختاري كرده است:
1- اجلاس سران هشت كشور صنعتي جهان (جي8) و اجلاس سران كشورهاي درحال توسعه و نوظهور (جي20) درحالي در شهر تورنتوي كانادا برگزار شد كه اختلافات شديد و عميق ميان آمريكا، اروپا و چين بر سر چگونگي مقابله با بحران روبه گسترش بدهي ها و اصلاح ساختارهاي مالي بر فضاي اجلاس سايه افكنده است. اختلافات بنيادي كه عملا ترديدها در شكست اجلاس اخير همانند نشست هاي پيشين را افزايش داده، به طوريكه برخي تحليل گران احتمال مي دهند شايد اجلاس جي 8 آخرين نشست سران 8 كشور صنعتي باشد.
انگليس، كانادا، آلمان، ايتاليا، فرانسه، ژاپن، روسيه و ايالات متحده اعضاي گروه 8 هستند. اين كشورها به همراه آرژانتين، استراليا، برزيل، چين، هند، اندونزي، مكزيك، عربستان، آفريقاي جنوبي، كره جنوبي، تركيه و نماينده اتحاديه اروپايي كه 65درصد اقتصاد جهان را در دست دارند، گروه 20 را تشكيل مي دهند.
مهم ترين چالش در نشست گروه 20 آشتي دادن دو رويكرد و موضع متضاد و غيرهمسو يعني «حمايت از رشد اقتصادي» و «مقابله با كسري بودجه و بحران بدهي ها» است. اين موضوع به قدري داراي اهميت است كه تلاش كشورهايي نظير آمريكا و كانادا براي متمركز كردن اجلاس بر موضوع فعاليت هاي صلح آميز هسته اي ايران و مساله تحريم هاي شوراي امنيت در حاشيه قرار گرفته است.
اگرچه سران جي8 كوشيدند تا اوضاع خود را خوب جلوه دهند و با طرح شعارهاي انحرافي نظير اختصاص كمك مالي براي مبارزه با بيماري هاي كودكان و مادران افكارعمومي را منحرف كنند، اما بايد اذعان كرد كه اقتصاد منطقه يورو و ايالات متحده به شدت بحراني است. اقتصاد يونان عملاً دچار ورشكستگي غيرقابل بازگشت شده، به طوريكه در جديدترين اخبار آمده است كه مسئولان يوناني در نظر دارند 6 هزار جزيره خود را در معرض فروش قرار دهند.
اقتصاد اسپانيا و پرتغال نيز در آستانه فروپاشي قرار گرفته و در انگليس به دليل كسري شديد بودجه كه بالغ بر 228 ميليارد دلار برآورد مي شود، دولت ديويد كامرون مجبور شده تا در پي تصويب سخت گيرانه ترين بودجه سالانه در طول 30 سال اخير باشد. در فرانسه، آلمان و ايتاليا نيز وضعيت مشابه اي حكمفرماست و اقتصاد اين سه كشور بزرگ اروپايي عملاً در ركود به سر مي برد.
در آمريكا نيز بيكاري به رقم بي سابقه 10 درصد رسيده و كسري شديد بودجه در كنار معضل نشت نفت در خليج مكزيك، ايالات متحده را در يك قدمي بحران اجتماعي قرار داده است.
2- با توجه به اوضاع اقتصادي اروپا و آمريكا، شاهد بروز دو ديدگاه متضاد در اجلاس جي8 و جي 20 هستيم.
از يك طرف، كشورهاي اروپايي كه از اوضاع آشفته سياسي و اقتصادي يونان، درس گرفته اند به رهبري آلمان و انگلستان به كاهش هزينه هاو اتخاذ سياست هاي رياضت اقتصادي روي آورده اند. سران كشورهاي اروپايي معتقدند با اجراي برنامه رياضت اقتصادي در قالب طرح هايي مانند «افزايش ماليات ها»، «افزايش سن بازنشستگي» و «كاهش دستمزدها» مي توان از هزينه هاي عمومي كاست و با بحران روبه گسترش بدهي ها و افزايش كسري بودجه مقابله كرد.
در مقابل دولت آمريكا ديدگاه ديگري دارد. آمريكايي ها بيم دارند كه در پيش گرفتن سياست رياضت اقتصادي مي تواند از يكسو به از بين رفتن رشد شكننده اقتصادي منجر شود و از سوي ديگر سبب كاهش تقاضا و مصرف و در نتيجه پائين آمدن ميزان صادرات ايالات متحده شود.
به همين دليل مسئولان و تصميم گيران آمريكايي، نسخه «تزريق پول» و استفاده از «بسته هاي محرك اقتصادي» را تجويز مي كنند.
3- اختلاف ديگر در نشست دو گروه جي8 و 20، اختلاف آمريكا و چين بر سر «يوآن»- واحد پولي چين- و اصلاح ساختارهاي مالي است.
در حاليكه، اتحاديه اروپايي و آمريكا با انتقاد از چين، پكن را به دستكاري تعمدي در ارزش پولي «يوآن» مي كنند، مقامات چيني هشدار داده اند كه مساله ارزش واحد پول اين كشور، مساله اي مربوط به حاكميت چين است و اجازه نخواهند داد كه موضوع ذكر شده در اجلاس گروه جي20آنطور كه آمريكا مي خواهد مطرح شود.
اين در حالي است كه دولت و كنگره آمريكا اعتقاد دارد كه چين به اندازه كافي ارزش يوآن را ارتقا نداده و به همين دليل از مزيت هاي تجاري بسياري نسبت به غرب و آمريكا برخوردار است و به همين علت از پكن مي خواهند تا اجازه دهد ارزش يوآن با سرعت بيشتري افزايش يابد تا صادرات اين كشور مهار شود.
4- دو اجلاس اخير در حالي برگزار مي شود كه وعده هاي جديدي توسط سران كشورهاي ياد شده براي مقابله با فقر اعلام شده است. اين در حالي است كه وعده هاي پيشين تاكنون عملي نشده است.
وعده جديدسران گروه 8 و جي20، مبني بر كمك مالي به بيماريهاي كودكان و مادران در جهان، نه تنها تلاشي براي سرپوش گذاشتن بر وعده هاي عملي نشده پيشين ارزيابي مي شود، بلكه نوعي فريب افكار عمومي تلقي شده كه به همين دليل اعتراضات مردمي را در پي داشته است.
براساس اخبار رسيده، تظاهرات گسترده مردمي در محل برگزاري اجلاس در تورنتو و چند شهر اروپايي، خاستگاه مطالبات مردمي شده است كه اعلام كرده اند ديگر از فريبكاري خسته شده اند.
به اعتقاد معترضان، تصميمات اين گروهها، هيچ گاه نمي تواند براي دنيا و كل كشورهاي جهان مثبت و منشا اثر باشد، چرا كه گروههاي سرمايه داري نظير «جي8» با سياست هاي غلط خود روز به روز بر شكاف عميق درآمدي بين كشورهاي غني و فقير مي افزايند.
نه قدرتمندان توان آن را دارند كه تاريخ سازي كنند و نه فاتحان جنگها. اين دو تنها مي توانند صندلي هاي پشت ميزهاي مهمي نظير شوراي امنيت تا نهادها و گروههاي اقتصادي و مالي بزرگي همانند جي8 و جي20 را اشغال كنند. آنها پشت درب هاي بسته مذاكره مي كنند و انتظار دارند كه تمام جهان از فرامين فرامنطقه اي آنها اطاعت كنند.
سران كشورهاي يادشده خود هدف تعيين مي كنند، خود متعهد مي شوند و پس از كوتاهي از اجراي تعهداتشان، خود نسبت به تبعات اجتماعي و پيامدهاي آن هشدار مي دهند.
بنابراين روشن است كه با توجه به بيداري ملتهاي آزاده و مردم آزاد در كشورهاي قدرتمند جريان قدرت در حال تقسيم شدن در عددهايي بيشتر از 20 است. ديگر همه اذعان دارند كه تنها 8 كشور و حتي 20 كشور نمي توانند براي همه تصميم بگيرند. معادلات سياسي و اقتصادي حاكم بر جهان تغيير كرده است و ديگر هيچ ملت آزاده اي خواهان بردگي و باقي ماندن رابطه اربابي- رعيتي در نظم نوين جهاني نيست و اگر باشد اين ديدگاه جايي در نزد توده هاي مردمي ندارد. تظاهرات هاي گسترده مردمي در روزهاي اخير خود گواه اين مدعاست.