تقي دژاكام
  بيست و پنجمين جشنواره فيلم فجر در آخرين ساعات 22بهمن، با اعلام برگزيدگان خود در تالار وحدت تهران به كار خود پايان داد در حالي كه امسال برخلاف سالهاي پيش جشنواره واجد ويژگي هايي بود كه به برخي از آنها اشاره مي شود:
    1- نخستين موضوعي كه توجه هر ناظر بي طرفي را به خود جلب مي كرد تنوع سوژه ها و موضوعات مطرح شده در فيلمهاي امسال بود. شايد در سالهاي گذشته جشنواره، اين همه تنوع سوژه و موضوع نداشته باشيم. موضوعات اجتماعي، فلسفي، معنوي، تاريخي و حتي تجاري با نگاه معنوي و با زبانهاي واقعي، سمبليك و طنز.
    2- موضوع دوم تنوع كارگردانان و فيلمسازان از سليقه هاي گوناگون بود. امسال فيلمسازان از طيفهاي گوناگون فكري از حزب اللهي و روشنفكر و قديمي و جديد و زن و مرد و... حضور پر رنگي در اين عرصه داشتند.
    3- امسال براي اولين بار پس از پايان جنگ تحميلي، بيشترين فيلمهاي ساخته شده در زمينه دفاع مقدس را شاهد بوديم. فيلمهاي روز سوم، آنكه دريا مي رود، اخراجي ها، پاداش سكوت، اتوبوس شب، مثل يك قصه و سه چهارم پنجم ديگر كه مستقيماً يا در حاشيه به موضوع دلاوريهاي مجاهدان مسلمان در جنگ تحميلي پرداخته بودند، محصول يك سال گذشته سينماي ايران است.
    اين فيلمها همان طور كه قبلاً هم اشاره شد با سليقه هاي گوناگون ساخته شده اند و ممكن است هركسي با همه بخشهاي آن موافقت نداشته باشد و يا نقدهايي را به برخي قسمتهاي آن وارد بداند كه اين البته حق هر منتقدي است اما از ارزش اصلي كار يعني توجه قابل تقدير فيلمسازان كشورمان به مقوله دفاع مقدس نمي كاهد.
    گذشته از اين ساخت فيلمي پرجاذبه با موضوع جنايتهاي رژيم شاهنشاهي (روز برمي آيد) نيز دراين ميان قابل ذكر است.
    4- نكته جالب ديگر، جايگاه جشنواره امسال در بين توده مردم و به اصطلاح تماشاگران و مخاطبان است. چيزي كه تا يكي دو سال پيش روز به روز از اين ويژگي كاسته مي شد تا جايي كه چندين همايش و كنفرانس براي بررسي علت روگرداني مردم از سينما برگزار شد. امسال براي اولين بار در تاريخ برگزاري جشنواره فيلم فجر، 13 فيلم به حد نصاب بيش از 50 درصد محبوبيت مردمي دست پيدا كردند كه صاحبنظران از آن به عنوان يك «پديده» ياد مي كنند. همچنين 4 فيلم نيز حد نصاب بالاي 70درصد آراي مردمي را كسب كردند و در روز آخر، فاصله دوفيلم پرمخاطب «اخراجي ها» و «سنتوري» با بيش از 90 درصد آراي تماشاگران به يك دهم درصد رسيد. اين مقدار اقبال مردمي به جشنواره و به فيلمهاي جشنواره ستودني است و از برنامه ريزي مناسب در اين عرصه خبر مي دهد.
    ذكر اين نكته ضروري است كه طي سه چهار سال اخير سالنهاي سينماهاي جشنواره فجر خالي بوده و اكران فوق العاده سوم و چهارم براي برخي فيلمها كه تا ساعت 4 صبح طول بكشد و در همان سكانس آخر هم كساني ايستاده فيلم را تماشا كنند تاييدي بر ويژگي فوق است.
    به همين دليل، پيش بيني مي شود سالي پر بار درانتظار سينماي ايران باشد و همه قشرها با آسودگي خاطر به انتخاب فيلمهاي مورد علاقه خود بپردازند و نگراني از فيلمهاي آلوده اي كه عشقهاي مثلثي و خياباني و... را مطرح كنند نداشته باشند. بيش از همه خانواده هاي متدين سال آتي را مي توانند با خيال آسوده، سينما را به تفريحات سالم خود اضافه كنند.
    5- يك ويژگي ديگر جشنواره امسال حرف و حديثهاي حاشيه اي آن بود. بيشتر اين اما و اگرها به نوع داوري و اعطاي جوايز برمي گشت. طبيعي است كه ارزيابي ها در وادي هنر در ذات خود با ذوق و تا حدودي سليقه ارزياب همراه است، و داوران مختلف، نظرات گوناگون دارند اما مي شد با تمهيداتي اين اعتراضات را كاهش داد. انتقاد برخي فيلمسازان به اينكه امسال در برخي رشته ها تنها دو يا سه نامزد وجود داشت در حالي كه در سالهاي گذشته در هر رشته چهار تا پنج نامزد انتخاب مي شد، انتقاد بجايي است. يا اين گفته برخي بازيگران سرشناس كه از ابتدا به ما گفته بودند در فيلمهاي كارگردانان حزب اللهي شركت نكنيد وگرنه دور جايزه را خط بكشيد، نكته اي است كه بايد روي آن تأمل كرد.
    البته داوران جشنواره دو سه ماه قبل از برگزاري آن انتخاب مي شوند نه يك سال و خرده اي قبل كه فيلمها كليد مي خورد در ثاني اين اعتراض نشان مي دهد كه مشكل، همكاري كردن با كارگردانان حزب اللهي و ارزشي است و طبيعتاً اين موضوع نبايد از سوي وزارتخانه اي كه تلاش دارد به نيروهاي هنرمند متدين، ميدان بيشتري بدهد صورت گرفته باشد. برخي شنيده ها نيز حاكي از آن است كه برخي دستها خارج از سيستم تصميم گيري مسئولان برگزاري جشنواره، سعي در ايجاد اختلاف و اعتراض سازي داشته اند كه خوب است مديران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به اين مسئله توجه بيشتري مبذول دارند و ريشه هاي اين موضوع را پيگيري كنند.
    نكته آخر اينكه گرفتن برخي پزهاي اپوزيسيوني از سوي برخي افراد كاملاً نچسب است و حتي ممكن است در نزد مردم به چيزهاي مختلف تعبير شود.
    در شرايطي كه نيروهاي متدين ما امكان عرض اندام در عرصه سينمارا پيدا كرده اند اين موضعگيريها، نوعي قدر ناشناسي است.